Neurofeedback Nedir?:

Neurofeedback, görsel ve işitsel uyaranlar yoluyla beynimizin kendini senkronize etmesi çalışmasından başka birşey değildir. Burada kasdedilen durum bir bozukluk yada hastalığın tedavisinin ifadesi değildir. Normal şartlar altında beynimizin sürekli olarak yaptığı bir şeydir. Neurofeedback ya da ‘’Elektroterapi’’ biofeedback’in  beyine uygulanan yöntemine verilen addır.

Yapmayı iddia ettiği şudur: Tek şeritli bir yol düşünün, bu yolda gidende bir araç. Araç sağa yada sola yaklaştığında, neurofeedback bu aracın yolun ortasından gitmesine yardımcı olabilir. Ama araç sağa yada sola uçarsa bu araç sanayiye, yani kişi doktora gitmelidir. Neurofeedback terapisi bir hastalığı iyileştirmeyi hedefleyemez. Bir bireyle ilgili sadece yaşam kalitesini artırmayı hedefleyebilir. Neurofeedback yöntemi Ülkemizde yaklaşık 20 yıldır uygulanan bir yaşam kalitesi artırma yöntemidir.

İki tür neurofeedback yaklaşımı vardır. a. Rahatlama etkili uygulama, herkesin yapabileceği bir uygulamadır. Ülkemizde de yapılan uygulamaların tamamı bu kapsamdadır. Bu uygulamanın tedavi edici kendimizi sürekli iyi hissetmemizi sağlayan bir etkisi yoktur. Ülkemizde neurofeedback’e yapılan eleştirilerden bazılarının; etkileri kalıcı değil, uygulattım iyiydi sonra başa döndü, tam iyileşme olmuyor,  şeklinde olmasının nedeni budur. b. Klinik uygulama, iyileştirme iddiası vardır fakat henüz yaptığı etkinin iyileşme mi olduğunu bilmiyoruz. Yaptığımız neurofeedback çalışmaları bu kapsamdaki çalışmalardır. Bu alanda araştırmalar devam etmektedir.

Neurofeedback Teorik Temel:

“… rock müziği ele alalım. Bu müzik 10-12 arasında alfayı senkronize ediyor. Örneğin biz alfayı senkronize etmek için saniyede 10 kere “otik sistemilasyon” veriyoruz  ve beyin başlıyor kendini senkronize etmeye. Saniyede 20 dalga olan beyin kendini böylece 10’ a ayarlıyor. Beyin dışarıdan gelen “impuls”larla senkronize olabiliyor. Tabi belirli bir süre için. O zamanı uzatırsak ne olacak? Bunu da bilmiyoruz henüz, Mesela bütün “anksiyolotik” ilaçlar, yani “anksiyete”ye etki eden ilaçlar, saniyede 20-40 arasındaki frekansları artırıyor. En yoğun olarak da 26-30 arasındaki dalgalar artıyor. Teorik olarak bunları elektro olarak “stimulus” ya da “visual” sistemimizde senkronize etmek ve artırmak imkân dahilinde. O zaman düşündüğüm şey şuydu, acaba bu şekilde “anksiyolotik” ilaç yerine, yalnız akustik olarak aynı etkiyi yapabilir miyiz? Teorik olarak imkân dâhilinde.

-Geçmişte akıl sağlığıyla müzikle tedavi kavramı yanyana düşünülmüş şeyler. Bununla ilgili kitaplarda var

-Tabi ki. Düşünün ki bütün müziklerin içinde hiç şüphesiz rock müziğin o muayyen rock temposu var. Gerçi bu ondan da önce Afrika müziğinde olan bir şey. Kabileler bum bum bum gibi ritimle dans ediyorlar ve herkes yükseliyor(high). Günümüzde bu işi rock müzik yapıyor. Bakıyoruz bütün yükselten ilaçlar saniyede 10-12 arasında dalgaları artıyor. Rock konserine gittiğin zaman herkesin neşeli olduğunu görüyorsun. Buna sebep sadece içki değil. Tabii içkininde önemli bir rolü var, çünkü içkinin azı da aynı şekilde yükseltiyor bu dalgaları. Tabi şuda var: Diyelim sizin ortalama frekansınız 16 ise, biraz içki içip de sedasyon olduğunuzda ve dalgalarınızın 12’ye getirdiğinizde daha iyi hissediyorsunuz kendinizi, çünkü alfalar artıyor. Yahut sizinki sekizse ve biraz kokain alıp onu 10’a getirirseniz fevkalade hissediyorsunuz. Akımlar değişiyor ve bir kimyevi değişim oluyor. Beyin kimyasında bütün bunlarla oynamak imkan dahilinde ve “elektroensefalografi’nin en güzel tarafı ve hala hiçbir metodun geçemediği taraf; bu değişikliğin orada açıkça görülmesi bilhassa bilgisayarlı EEG(QEEG)’yle…”

NOT: Kaynağını bilinçli vermediğim bu alıntı, neurofeedback tekniği ile neleri yapmamamız gerektiğininde ipuçlarını vermektedir.

Neurofeedback Nasıl Uygulanmalı?:

TANIM: Dünya’da değişik tasarımlarda neurofeedback sistemleri vardır. Sistem deyince çok komplike karmaşık ve özel tasarımlar aklınıza gelmesin. Bu sisistemler çok basit diyebileceğimiz bir yazılım ve bir amflikatör ile 3 veya en fazlada 9 adet elektrottan oluşur.

Neurofeedback sistemlerini yukarıdaki şekilde grafikle anlatabiliriz.

Neurofeedback sistemlerinin sadece ABD’de üretilenleri FDA onayı olan sistemlerdir. Bu onayların kapsamında sadece rahatlama çalışmaları vardır. Buradan da anlaşılacağı üzere neurofeedback uygulaması sırasında sağlanan iyilik hali psikolojik rahatlama sonucunda kazandığımız iyilik halidir. Bu durumu tedavi sonrası iyileşme olarak kabul edemeyiz. Bu nedenle neurofeedback uygulaması yaptıran bir çok kişi gerilemeden şikayetcidir. Rahatlama etkisi geçince iyilik halide geçer. Geçici etki ile uyarıcı ilaçların durumu birbirlerine çok benzer. Çünkü Beyin kendini ayarlama işlemini bir süreliğine yapar. Birçok neurofeedback uygulayıcısı bu uygulamayı ilaç yerine önermekte, ilaçta etki kalıcı değil neurofeedback in etkisi kalıcı demektedir. Bu ifade gerçek dışı bir ifadedir. Gerçek olmayan bir başka ifade ise; “sıfır yan etki” ve 40 seansta iyileşme efsanesidir.  Neurofeedbackin yan etkisi olduğu, yan etkiler ortaya çıktığında uygulamaya ısrarla devam edildiğinde, ortaya çıkan bu olumsuz etkilerin kalıcı hale gelebildiği bilinmektedir.

GELİŞİMİ: Neurofeedback sistemlerinin gelişimini iki grupta inceleyebiliriz.

  1. Araştırmaya dayalı, zarar ve faydanın ölçülebildiği, yapılan etkinin ölçülebildiği, sınırların net olduğu ve ABD’de üretilen sürekli olarak geliştirilen sistemler. Bu sistemlerle yapılan terapilerde duruma ve kişiye özgü özel terapi tasarımları yapılabilir. Merkezimizde bu sistemler kullanılmaktadır. Bu sistemlerin sağladığı en büyük fayda olumlu etkinin ne zaman başlayıp ne zaman bittiğini görebilme imkanı vermesidir. Şöyleki saat:09:00 da seansa başladınız ve 30 dakika sürecek. Bazen 25. dakikada olumlu etki ortaya çıkıyor ve siz seansı süre dolunca sonlandırıyorsunuz.  İşte bu seans başlamadan bitmiş bir seanstır. Burada yaplması gereken seansı uzatmaktır. Buna benzer hassas gözlem ve ölçümleri medidatif etki için üretilmiş sistemlerde(2. Grup) yapmak mümkün değildir.
  2. Kopya dediğimiz, beyne yaptığı etkiyi gözlemleyip ölçemediğimiz, kişiye özgü tasarımlar yapamadığımız, her durumda aynı protokolleri uyguladığımız sistemler. Bu sistemlerin FDA onayı olanlarının onayları sadece “psikolojik rahatlama” ile ilgilidir. Tedavi edici bir etki kesinlikle söz konusu olmadığı gibi etkileri kısa sürelidir.

Neurofeedback yöntemleri bu iki temel prensipte geliştirilmektedir.

UYGULAMA: Yukarıda açıkladığımız A grubu sistemler iyileşmeye dönük etki yapabilir, ancak bu sistemlerin iyileşme etkileri ile ilgili elimizde yeterli veri yok.  İyileşme halen test edilmeyi bekleyen bir varsayım aşamasında.

B grubu sistemler her ne kadar iyileştirme vadi ile satılsada bu sistemlerin iyileştirme gibi bir etkileri olamaz. Bu durumu test etmeye bile gerek yok. Sadece psikolojik rahatlama sağlayabilir. O da her bireyde değil.

Her ne amaçla uygulanırsa uygulansın, neurofeedback terapisi uygulamadan önce danışanın eegsi çekilmeli, çekilen eeg, qeeg vertabanında manuel veya otomatik olarak analiz edilmelidir. Qeeg sonuçlarına göre neurofeedback protokolleri geliştirilmeli ve uygulanmalıdır. Qeeg olmadan yapılan bir neurofeedback uygulaması tamamen rastgele ve tesadüfi bir uygulama olur. Terapi sonunda qeeg tekrarlanmalı ve değişim ortaya konmalıdır. Aslında terapi sürecinde sürekli olarak qeeg çekilmeli ve ortaya çıkabilecek zararlı etkiler davranışları etkilemeden önlenmelidir.

SONUÇ: Hiç bir bireye iyileşme vaadiyle neurofeedback uygulaması yapılmamalı, devam eden tedavilerine ara veya son verdirilmemeli, neurofeedback ilaç veya özel eğitim yerine uygulanmamalıdır. Hastalık tanısı konmuş hiçbir bireye neurofeedback uygulanmamalıdır. Neurofeedback uygulayan bireyler çok iyi eğitim almalı, üniversitelerin ilgili birimleri ile iletişim kurup yaptıkları işlemin sınırını oluşturma ve terapi sonuçlarını değerlendirmek için araştırmalar yapmalıdır.

Tarihçesi:

Prof. Dr. Barry Sterman, bombardıman uçaklarının iniş simülasyonu yaptığı sırada pilotların beyin EEG’lerini çekti. En başarılı pilotların beyin dalgalarının diğer pilotlardan farklı olduğunu gördü. Bu sonuç şu soruyu doğurdu: Diğer pilotların beyin dalgalarını, başarılı pilotların beyin dalgalarını kullandığı şekilde nasıl kullandırtırız? Bu soruya aranan cevap EEG (Beyin dalgası) biofeedback ya da daha popüler ismiyle Neurofeedback yöntemini ortaya çıkardı.

Ülkemizde de olduğu gibi dünyanın her yerinde eğitimsiz ve yetkisiz kişilerce kötüye kullanımı son derece yaygındır. İnsanlar yanılsamaları sever, gerçekler acıdır. Boş vaadler kolayca kanmamıza yol açar. Üzerinde çalışılan organınızın beyin olduğunu, beyinle ilgili en ufak fikri olmayan kişilerin Neurofeedback uyguladığını hiç unutmayın. Uygulayıcıların neurofeedback ile yapılan etkinin şimdi ve gelecekti sizi nasıl etkilediği ile ilgili en ufak bir fikri olmadığını aklınızdan hiç çıkartmayın.